काठमाडौं–रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेनसँगको युद्ध अन्त्यका लागि शान्ति वार्ता सुरु गर्न दुई शर्त अघि सारेका छन्। युक्रेनले डोनेट्स्क, लुहान्स्क, खेरसन र जापोरोज्यबाट आफ्ना सेना फिर्ता गर्नुपर्ने पुटिनको पहिलो शर्त छ। दोस्रो, चाहिँ युक्रेनले उत्तर एटलान्टिक सन्धि संगठन नेटोमा सामेल नहुने कुरा विश्वस्त बनाउनुपर्नेछ।

शनिबार ९० देशका प्रतिनिधिहरूको सम्मेलन स्विट्जरल्याण्डमा चलिरहेका बेला युक्रेन युद्ध रोक्नका लागि पुटिनले दुई सर्त सार्वजनिक गरेका हुन्। सम्मेलनमा युक्रेनका लागि शान्तिको बाटोबारे छलफल हुने बताइएको छ। यसका लागि रुसलाई निम्तो दिइएको छैन। तर, युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्की सहभागी हुँदैछन्।

रुसी विदेश मन्त्रालयका नेताहरुसँगको भेटमा पुटिनले भने, ‘युक्रेनले डोनेस्क, लुहान्स्क, खेर्सन र जापोरोज्यबाट आफ्ना सेना फिर्ता गर्ने र नाटोमा सामेल नहुने बित्तिकै रुसी सेना त्यहाँबाट पछि हट्न थाल्छ।’ पुटिनले युक्रेनले यी क्षेत्रबाट आफ्ना सेना पूर्ण रूपमा फिर्ता गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। यद्यपि ती क्षेत्रमा रूसी सेनाको कब्जा आंशिक मात्र छ। यससँगै पुटिनले युक्रेनले नेटोमा सामेल हुने योजना त्याग्नुपर्ने बताएका छन्। उसले आफ्नो तटस्थ, असंलग्न र आणविकमुक्त स्थितिमा फर्कनुपर्छ।

युक्रेनले रूसी भाषा बोल्नेहरूको अधिकारको रक्षा गर्नुपर्छ। उसले नाजीवाद त्यागेर सैन्यकरणबाट पछि हट्नुपर्ने पुटिनको भनाइ छ। युक्रेनले आफ्नो सिमाना ९भूमि०सम्बन्धी नयाँ यथार्थलाई स्वीकार गर्नुपर्ने पनि उनले बताएका थिए।

यी सर्तहरूको उल्लेख गर्दै पुटिनले रुस–युक्रेन युद्धको शान्तिपूर्ण समाधानका लागि भएको सम्झौतालाई अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिमा रेकर्ड गर्नुपर्ने बताएका छन्। साथै, रुसमाथि लगाइएका सबै प्रतिबन्धहरू पनि हटाउनुपर्ने पनि उनको शर्त छ। रुसी राष्ट्रपतिले युक्रेनी सेना सुरक्षित रूपमा फिर्ता हुन पाउने बाटो पनि प्रदान गर्ने वाचा गरेका छन्।

पुटिनका सर्तहरू कत्तिको भरपर्दो छन् ? 

युक्रेनका पक्षमा हुने गरी आयोजना गर्न लागिएको शान्ति सम्मेलनको एक दिनअघि मात्र पुटिनले युद्ध अन्त्य गर्ने शर्त राखेका छन्। यो शान्ति सम्मेलन शनिबार स्विट्जरल्याण्डको बर्गेनस्टकमा हुनेछ। शान्ति सम्मेलनमा ९२ देश र आठ संस्थाका एक सय प्रतिनिधि सहभागी हुने स्वीस सरकारले जनाएको छ।

तर,यसमा रुसी प्रतिनिधिलाई निमन्त्रणा गरिएको छैन। चीन, ब्राजिल र साउदी अरबका प्रतिनिधिले सम्मेलनमा भाग लिन अस्वीकार गरेका छन्। खाद्य सुरक्षा, आणविक विकिरण र सुरक्षाका साथै मानवीय मुद्दाहरूसँग सम्बन्धित मुद्दामा सम्मेलनले घोषणापत्र जारी गर्न सक्नेछ। यसमा युक्रेनी बालबालिकासहित सबै युक्रेनी बन्दीहरू र कैद गरिएका युक्रेनीहरूको रिहाई समावेश छ।

सम्मेलनमा भएका निर्णयहरू मध्यस्थकर्तामार्फत रुसलाई जानकारी गराइनेछ। सम्मेलनको योजना अनुसार यी मध्यस्थकर्ताहरूले रुस र युक्रेनबीच मध्यस्थता गर्नेछन्। यसअघि पनि यस्ता वार्तामा सहमति भइसकेको छ। उदाहरणका लागि, युक्रेनबाट अन्न निर्यात गर्न अनुमति दिन ‘ग्रेन कोरिडोर’ सिर्जना गरिएको थियो। तर, युद्ध रोक्ने पुटिनको भनाइले शान्ति सम्मेलनको एजेण्डामा कुनै परिवर्तन ल्याउने वा नदिने भन्ने अझै निश्चित छैन।

जेनेल्स्कीले पुटिनको प्रस्तावमा के भने ? 

युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले पुटिनको युद्धविराम प्रस्तावलाई अल्टिमेटम भनेका छन्, जसलाई विश्वास गर्न नसकिने उनको भनाइ छ।
जेलेन्स्कीले आफूले बुझेसम्म युद्धविरामसँग सम्बन्धित शर्तहरू स्वीकार गरे पनि पुटिनले सैन्य आक्रमण रोक्ने छैनन्।

उनले पुटिनका यी सन्देशरशर्तहरू हिटलरले प्रयोग गरेको सन्देशसँग मिल्दोजुल्दो रहेको बताए। यो घटना भएको सय वर्ष पनि बितेको छैन।

जेलेन्स्कीले भने, ‘हिटलरले मलाई चेकोस्लोभाकियाको एक भाग दिनुहोस् र म युद्ध अन्त्य गर्छु भन्थे। त्यो पूर्ण झुट थियो। यसपछि हिटलरले पोल्यान्डको एक हिस्सा मागे। तर यसपछि पनि हिटलरले सम्पूर्ण युरोपमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राखेका थिए।’ पुटिनका शर्त पनि हिटलरका जस्तै भएको उनको भनाय छ।

नेटोका सेक्रेटरी जनरल जेन्स स्टोल्टेनबर्गका अनुसार पुटिनले यसअघि पनि यस्ता अभिव्यक्ति दिँदै आएका थिए।

पुटिनको पछिल्लो भनाइमा कुनै नयाँ कुरा छैन। युक्रेनी विदेश मन्त्रालयको विज्ञप्तिमा पनि यस्तै भनिएको छ। यसबाहेक, उनीहरूले पुटिनको घोषणाको समय पनि याद गरेका छन्।

मन्त्रालयका अनुसार, ‘स्विट्जरल्यान्डमा शान्ति शिखर सम्मेलनको पूर्वसन्ध्यामा पुटिनको एउटै लक्ष्य छ – यस शिखर सम्मेलनमा विश्वभरका नेता र देशहरूलाई सहभागी हुनबाट रोक्नु।’

पुटिनको भनाइले शिखर सम्मेलनको एक दिनअघि आएको तथ्यले रुस वास्तविक शान्तिसँग डराएको देखाएको स्टोल्टेनबर्ग बताउँछन्।

युक्रेनी राष्ट्रपतिको कार्यालयका प्रमुख सल्लाहकार मिखाइल पोडोलियोकले रूसी राष्ट्रपतिले राखेका सर्तहरूलाई ‘आक्रमणको मानक सेट’ भनेका छन्। उनले उनको कुरा अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको लागि अत्यन्त आपत्तिजनक छ। यसले रूसी नेतृत्वको अवस्थाको वास्तविकता मूल्याङ्कन गर्न असमर्थता देखाउँछ।
युक्रेनका पश्चिमी सहयोगीहरूले पुटिनको प्रस्तावको आलोचना गरेका छन्।

नाटोका महासचिव जेन्स स्टोल्टनबर्गले युक्रेनले युक्रेनी भूमिबाट आफ्ना सेना फिर्ता गर्नुपर्ने आवश्यकता नभएको तर रुसले युक्रेनी भूमिबाट आफ्ना सेना फिर्ता गर्नुपर्ने बताए। उनले पुटिनको मागलाई ‘शान्ति प्रस्ताव’को सट्टा ‘अधिक आक्रामकता’ भएको बताए।

‘यसले देखाउँछ कि रुसको लक्ष्य युक्रेनलाई नियन्त्रण गर्ने हो। यो युद्धको सुरुदेखि नै रुसको लक्ष्य हो र यो अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको घोर उल्लङ्घन हो। त्यसैले नाटो देशहरूले युक्रेनलाई समर्थन गर्न चाहन्छन्,’ उनले भने।

अमेरिकी रक्षामन्त्री लोयड अस्टिनले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेनलाई युद्ध अन्त्य गर्न आग्रह गर्ने स्थितिमा नभएको बताएका छन्।

‘पुटिनले युक्रेनलाई शान्ति प्राप्त गर्न के गर्नुपर्छ भन्न सक्ने स्थितिमा छैनन्,’ अस्टिनले ब्रसेल्सस्थित नेटो मुख्यालयमा भने।
पुटिनले चाहेमा तत्कालै युद्ध अन्त्य गर्न सकिने उनको भनाइ छ।